Hàng rào trang trại: chọn loại rào theo việc cần giữ, dựng đúng ranh, chừa cổng

Hàng rào trang trại nên được chọn theo việc nó phải làm: giữ ranh với hàng xóm, chặn gia súc thả rông, ngăn người lạ, hay cách ly khu chăn nuôi để phòng dịch, vì mỗi việc cần một loại rào và độ chắc khác nhau. Một trại hiếm khi cần cùng một kiểu rào chạy quanh cả thửa. Cách tiết kiệm và bền là rào ranh ngoài bằng loại nhẹ hoặc hàng rào sống, rồi rào chắc hơn quanh khu chuồng, kho và nhà ở của người trông trại.

Rào cũng là công trình đầu tiên đánh dấu trại trên mặt đất, nên nó dễ gây xích mích nhất nếu dựng lệch ranh. Bài này đi qua các loại rào hay dùng ở trang trại Việt Nam, cách dựng sao cho đúng ranh, chỗ đặt cổng, và cách chia việc rào theo giai đoạn để không dồn hết tiền vào hàng rào ngay năm đầu.

Rào để làm gì: bốn việc khác nhau

Giữ ranh. Cho mọi người thấy đất trại tới đâu, tránh hàng xóm canh tác lấn, tránh người đi tắt qua. Việc này chỉ cần một đường rõ ràng, không cần chắc. Hàng cọc thưa có dây, hàng rào sống hoặc một hàng cây ranh là đủ.

Chặn gia súc. Bò, dê, trâu thả rông của làng có thể phá sạch một vườn cây con trong một đêm. Rào chặn gia súc cần đủ cao, đủ chắc ở phần dưới, và với dê thì phải kín vì dê chui và leo giỏi.

Ngăn người lạ. Quanh kho, chuồng, khu máy móc, nhà ở của người trông trại. Rào cao hơn, khó trèo, có cổng khoá. Ranh ngoài cả thửa thường không cần ở mức này nếu thửa rộng.

Cách ly khu chăn nuôi. Khu chuồng cần một vòng rào riêng, một lối vào duy nhất có chỗ sát trùng, để người, xe, chó mèo, gia cầm thả không đi lại tự do. Đây là rào phục vụ phòng dịch, không phải chống trộm.

Xác định việc chính trước khi mua vật tư. Đi một vòng thửa đất, chia ranh thành từng đoạn và ghi bên cạnh mỗi đoạn việc chính mà rào phải làm. Đoạn giáp đường liên thôn có thể cần ngăn người; đoạn giáp bãi chăn thả cần chặn bò; đoạn giáp ruộng nhà bên chỉ cần giữ ranh. Danh sách này giúp bạn mua đúng loại vật tư cho từng đoạn thay vì một loại cho cả trại.

Các loại rào hay dùng ở trang trại

Bảng dưới so sánh các kiểu rào phổ biến theo việc chúng làm tốt. Không ghi giá, vì giá vật tư thay đổi theo vùng và theo thời điểm; bạn nên hỏi ba nơi bán vật tư ở địa phương để so.

Điểm cuối trong bảng cần nhắc riêng: giăng dây nối điện lưới quanh vườn, quanh ruộng để chống chuột, chống trộm là hành vi cực kỳ nguy hiểm, đã gây chết người ở nhiều nơi và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Rào điện chăn thả đúng nghĩa dùng thiết bị phát xung ngắn, được thiết kế để làm vật giật mình chứ không gây hại.

Dựng rào đúng ranh, không thành chuyện với hàng xóm

Rào là thứ hàng xóm nhìn thấy mỗi ngày. Dựng lệch vào đất người khác dù vài tấc cũng đủ thành chuyện kéo dài nhiều năm. Trình tự dưới đây giúp tránh việc đó.

1. Xác định ranh thửa theo giấy tờ trước. Nếu mốc ranh không còn hoặc không rõ, làm thủ tục đo đạc, cắm mốc trước khi rào; phần thủ tục chi tiết có ở các trang chuyên về đất đai.
2. Mời hàng xóm giáp ranh ra chứng kiến lúc căng dây định vị tuyến rào. Hai bên cùng nhìn mốc, cùng thấy dây.
3. Đặt tim cọc lùi vào phía đất mình một khoảng nhỏ, để cả cọc lẫn lưới nằm trọn trong đất trại, không đè lên mốc.
4. Thoả thuận với hàng xóm về hàng rào sống: trồng cách ranh bao xa, ai tỉa phía bên nào, cành vươn sang thì xử lý ra sao.
5. Ghi lại tuyến rào bằng ảnh và toạ độ các góc, lưu vào hồ sơ trại.
6. Nếu hàng xóm muốn rào chung trên ranh, lập một biên bản ngắn ghi rõ hai bên cùng làm, cùng chịu chi phí và rào nằm đúng trên đường ranh nào.

Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về ranh giới và mốc giới giữa các bất động sản liền kề, trong đó có trường hợp các bên thoả thuận dựng rào chung. Làm rõ bằng giấy từ đầu luôn rẻ hơn tranh chấp sau.

Cổng trang trại: chỗ đặt, độ rộng và lối cho xe

Cổng là chỗ trại gặp đường và chỗ mọi thứ ra vào: xe cám, xe phân, xe thu hoạch, người làm, khách. Cổng nên đặt ở nơi đường ngoài đủ rộng để xe tải dừng và quay vào mà không chắn đường làng, không đặt ở khúc cua khuất tầm nhìn. Cổng lùi vào trong đất trại một đoạn so với mép đường giúp xe có chỗ dừng chờ mở cổng mà không đứng giữa đường.

Độ rộng cổng tính theo xe lớn nhất sẽ vào trại, cộng thêm khoảng dư để quay đầu vào. Trại chăn nuôi nên có một cổng chính cho người và xe sạch, và nếu thửa cho phép, một lối riêng cho xe chở phân, xe chở xác vật nuôi đi ra, không đi chung qua khu sạch. Đó là nguyên tắc sạch bẩn tách đường mà các trang về chăn nuôi hay nhắc.

Cổng chính cần khoá được và có chỗ cho người trông trại thấy ai tới. Ở trại chăn nuôi, ngay sau cổng nên có chỗ rửa bánh xe và hố hoặc thảm sát trùng. Đừng đặt cổng ngay cạnh chuồng: xe lạ dừng lại sát chuồng là đưa mầm bệnh tới tận cửa. Cổng phụ ra ruộng, ra suối nên có then cài trong, không để mở thường xuyên.

Rào theo giai đoạn: làm gì năm đầu, làm gì sau

Nhiều người lập trại dồn tiền rào kín cả thửa ngay năm đầu, rồi thiếu tiền cho nước, điện và chuồng. Cách hợp lý hơn là chia rào theo mức cần thiết. Năm đầu chỉ rào chắc quanh khu có tài sản và vật nuôi, phần ranh ngoài đánh dấu bằng cọc thưa có dây và bắt đầu trồng hàng rào sống. Khi hàng cây kín dần, bạn chỉ cần bổ sung lưới ở những đoạn giáp đường hoặc giáp bãi chăn thả của làng.

Ví dụ giả định: một trại cây ăn trái kết hợp nuôi gà khoảng 3 ha. Năm đầu, chủ trại rào lưới cứng quanh khu chuồng gà và kho khoảng vài nghìn mét vuông, dựng cổng chính, căng dây thép trên cọc thưa quanh ranh ngoài và trồng một hàng cây bụi bản địa sát trong dây. Năm thứ hai, khi bắt đầu có trái, chủ trại bổ sung lưới B40 ở đoạn ranh giáp đường liên thôn, nơi người qua lại nhiều. Năm thứ ba, hàng cây đã dày, phần dây thép ở các đoạn giáp ruộng hàng xóm được giữ nguyên, không cần nâng cấp.

Lợi ích của cách làm này là tiền rào đi theo nhu cầu thật, và hàng rào sống lớn lên cùng trại. Điểm cần nhớ là cây trồng làm rào phải chọn loại hợp vùng, không phải loài xâm hại, không phải cây có độc với vật nuôi của bạn và của làng.

Bảo trì hàng rào: đi rào định kỳ và sửa sớm

Hàng rào hỏng theo những cách rất đời thường: một cọc mục chân, một đoạn lưới bị bò húc võng, một chỗ chân rào bị nước xói thành hõm, một cành cây đổ đè lên dây. Mỗi chỗ hỏng nhỏ là lối vào cho gia súc, thú hay người lạ, và thường chỉ được phát hiện khi vườn đã bị phá. Vì vậy việc đi rào nên thành lịch cố định, không chờ có chuyện.

Với trại nhỏ và vừa, đi hết tuyến rào mỗi tháng một lần là hợp lý, thêm một lần ngay sau mỗi trận mưa bão. Người đi mang theo kìm, dây buộc, vài cọc dự phòng để sửa ngay những chỗ nhỏ. Những đoạn cần sửa lớn thì ghi lại vị trí, chụp ảnh, đưa vào kế hoạch tuần. Với hàng rào sống, mỗi năm tỉa ít nhất một lần, trám những khoảng trống do cây chết bằng cây mới, và kiểm phần gốc xem có chỗ thưa cho thú chui không.

Cọc góc và cọc ở cổng chịu lực nhiều nhất, nên kiểm kỹ nhất. Chân cọc gỗ, tre nên được thay dần bằng cọc bê tông hoặc thép ở những vị trí này. Vùng đất trũng, ven mương nên kê chân rào cao hơn hoặc làm rãnh thoát để nước không đọng ở chân cọc. Một hàng rào được đi kiểm đều thì sống lâu gấp nhiều lần hàng rào dựng xong rồi bỏ đó.

Những lỗi rào hay gặp ở trại mới

Các lỗi dưới đây làm hàng rào nhanh hỏng, tốn tiền sửa, hoặc gây chuyện với làng:

• Cọc góc và cọc đầu tuyến quá yếu, lưới căng một thời gian là kéo nghiêng cả tuyến.
• Chân lưới hở, chó, chồn, lợn rừng chui vào dễ dàng dù rào cao.
• Dây thép gai căng sát lối đi chung, gây thương tích cho người và gia súc của làng.
• Rào cắt ngang lối mòn người dân đi lâu năm mà không bàn trước, dù lối đó nằm trên đất trại.
• Rào bít mương thoát nước chung, mùa mưa nước dồn ngập ruộng hàng xóm.
• Trồng hàng rào sống quá sát ranh, vài năm sau rễ và tán sang hẳn đất bên cạnh.
• Không chừa lối cho xe chữa cháy, xe cứu thương vào khu chuồng và nhà ở.

Trước khi khép rào kín một đoạn nào, đi dọc tuyến và tự hỏi: nước chảy qua đây đi đâu, người làng có hay đi qua đây không, xe lớn có cần vào đây không. Ba câu hỏi đó tránh được phần lớn rắc rối.

Câu hỏi thường gặp

Trang trại có bắt buộc phải rào không?

Không có quy định chung buộc mọi trại phải rào ranh ngoài. Riêng khu chăn nuôi thì các yêu cầu về an toàn sinh học thường đòi hỏi có hàng rào hoặc tường bao ngăn người, động vật lạ ra vào. Hỏi xã và cán bộ thú y về yêu cầu áp dụng cho quy mô trại của bạn.

Xây tường rào quanh đất nông nghiệp có cần giấy phép không?

Tuỳ địa phương và loại công trình. Hàng rào lưới trên cọc thường đơn giản, còn tường xây kiên cố có thể phải xin phép hoặc bị hạn chế trên đất nông nghiệp. Hãy hỏi UBND xã trước khi xây tường để tránh phải tháo dỡ.

Có được giăng điện quanh vườn để chống trộm, chống chuột không?

Không. Nối điện lưới vào dây rào là cực kỳ nguy hiểm, đã gây chết người và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Rào điện chăn thả hợp pháp dùng bộ phát xung chuyên dụng có giới hạn an toàn, khác hẳn việc câu điện vào dây.

Hàng rào sống nên trồng cách ranh bao xa?

Không có con số chung, phụ thuộc loại cây và độ rộng tán khi lớn. Nguyên tắc là trồng đủ lùi vào đất mình để tán và rễ trưởng thành không lấn sang đất bên cạnh, và nên thoả thuận trước với hàng xóm việc tỉa cành.

Rào chung với hàng xóm có nên làm không?

Có thể làm nếu hai bên đồng thuận, vì tiết kiệm cho cả hai. Nên lập biên bản ghi rõ rào nằm trên đường ranh nào, ai góp bao nhiêu, ai sửa khi hỏng. Không có giấy, vài năm sau rất dễ tranh cãi rào thuộc về ai.

Rào lưới B40 có chặn được dê không?

Chặn được nếu đủ cao, căng chắc và chân lưới không hở. Dê hay đứng lên lưới, chui qua khe chân rào và tìm chỗ võng để leo. Cần cọc dày hơn, chân lưới ghim xuống đất và kiểm tra thường xuyên các đoạn bị võng.