Chuẩn bị trang trại trước mùa mưa bão gồm năm nhóm việc chính: chằng chống mái chuồng, mái kho và nhà ở; tỉa cây lớn có thể đổ vào công trình; khơi thông toàn bộ đường thoát nước; dự trữ thức ăn, nước, nhiên liệu và điện dự phòng cho vài ngày bị cô lập; và có phương án cho vật nuôi khi gió mạnh hoặc mất điện. Phần lớn việc này phải làm từ trước mùa, vì khi đã có tin bão thì vật tư khan, thợ bận và thời gian chỉ còn tính bằng giờ.
Bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng mạnh nhất tới các tỉnh ven biển miền Trung và Bắc Bộ, nhưng gió lốc, mưa lớn kéo dài có thể gây hại cho trại ở hầu như mọi vùng. Bài này tập trung vào gió, mưa và mất điện. Chuyện nước lũ dâng, ngập trại có ở bài riêng về trại vùng lũ trên trang.
Lịch việc theo thời gian trước mùa bão
Chia việc theo mốc thời gian giúp bạn không dồn mọi thứ vào hai ngày trước bão. Mốc dưới đây là gợi ý; mùa bão từng vùng khác nhau, nên tính ngược từ tháng bão thường vào nơi bạn làm trại.
| Thời điểm | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hai tới ba tháng trước mùa bão | Kiểm và sửa mái, kèo, vách; tỉa cây lớn; nạo vét mương, rãnh; mua vật tư chằng chống | Thợ và vật tư còn sẵn, giá chưa bị đẩy lên |
| Một tháng trước | Kiểm máy phát, máy bơm; dự trữ thức ăn, nhiên liệu; ôn phương án với người trông trại | Chạy thử máy phát có tải, không chỉ nổ máy |
| Khi có tin bão gần | Chằng mái, chèn bao cát; buộc chặt vật có thể bay; thu hoạch sớm phần nông sản thu được | Theo dõi tin dự báo chính thức và thông báo của xã |
| Trước khi bão vào vài giờ | Đưa vật nuôi vào chuồng chắc nhất; cắt điện khu vực không cần; người vào nơi trú an toàn | Không ở lại chuồng khi gió đã mạnh |
| Sau bão | Kiểm an toàn điện, mái, cây đổ; dọn rãnh; kiểm đàn; ghi thiệt hại | Không vào chuồng bị sập một phần khi chưa kiểm |
Mỗi năm sau mùa bão, ghi lại chỗ nào trong trại hỏng, chỗ nào ngập, việc nào làm muộn. Danh sách đó là lịch chuẩn bị cho năm sau, sát với trại của bạn hơn mọi bài hướng dẫn.
Mái và công trình: chỗ gió hay giật bay
Gió bão thường bắt đầu phá công trình từ mép mái, góc mái và những chỗ tôn đã lỏng vít. Khi gió lùa được vào dưới mái qua cửa mở, vách thủng, áp lực đẩy từ trong ra cộng với lực hút phía trên có thể nhấc cả tấm mái. Vì vậy việc trước mùa là siết lại hoặc thay vít mái, thay tấm tôn đã mục ở mép, gia cố liên kết giữa kèo và cột, giữa cột và móng.
Khi có tin bão, chằng mái bằng dây hoặc thanh giằng néo xuống đất hay xuống móng, chèn bao cát dọc mép mái và nóc. Đóng chặt cửa chuồng, cửa kho, chèn những ô thoáng lớn ở phía đón gió để gió không lùa vào bên trong. Chuồng kín có hệ thống quạt cần có phương án thông gió khi mất điện, vì đóng kín hoàn toàn trong nhiều giờ có thể làm vật nuôi ngạt.
Nhà màng, nhà lưới là công trình dễ hỏng nhất trong bão. Theo kinh nghiệm của nhiều vùng trồng rau, khi có bão mạnh người ta cuộn hoặc rạch màng ở một số vị trí để gió đi qua, chấp nhận mất màng để giữ khung. Cách làm cụ thể tuỳ loại nhà màng, nên hỏi đơn vị lắp đặt từ trước mùa. Lán trại tạm, mái lá, mái tôn không có giằng nên được dỡ bớt hoặc buộc chặt, đồ vật rời quanh trại như tấm tôn thừa, can nhựa, thùng phuy rỗng phải cất vào kho hoặc buộc lại, vì khi gió mạnh chúng thành vật bay nguy hiểm.
Cây trong trại: tỉa trước, đừng chờ đổ
Cây lớn gần công trình. Cây cao sát chuồng, kho, nhà ở, đường dây điện là mối nguy chính. Tỉa bớt tán, cắt cành vươn về phía mái từ trước mùa. Cây đã nghiêng, rỗng ruột, rễ yếu nên được chặt hạ có kiểm soát.
Hàng cây chắn gió. Một hàng cây chắn gió ở phía gió chính giúp giảm sức gió lên vườn và chuồng. Nhưng cây chắn gió phải đủ xa công trình để khi đổ không đè lên, và nên là loại rễ sâu, thân dẻo, chịu gió tốt của địa phương.
Cây ăn trái. Cây ăn trái lâu năm nên được tỉa tán cho thoáng, chống cọc cho cây non và cây đang mang trái nặng. Trái gần chín có thể thu sớm để giảm tải cho cành và tránh rụng hết khi bão.
Cây dọc đường dây điện. Không tự tỉa cây sát đường dây trung thế, hạ thế của điện lực. Báo điện lực địa phương để họ xử lý, vì làm sai là nguy hiểm tính mạng.
Thu gom cành sau tỉa. Cành tỉa để thành đống quanh trại vừa thành vật bay khi bão, vừa là chỗ cho chuột rắn trú. Băm nhỏ hoặc chuyển ra khu ủ trước mùa bão.
Thoát nước cho trại trước mưa lớn
Mưa lớn kéo dài theo bão thường gây hại cho trại nhiều hơn chính gió. Đường thoát nước thông suốt là việc phải làm từ trước, không làm kịp khi trời đã mưa.
- Đi khắp trại khi trời khô, đánh dấu những chỗ năm trước bị đọng nước, xói mòn, tràn bờ.
- Nạo vét mương, rãnh quanh chuồng, kho, nhà ở; dọn lá, rác, bùn ở cống qua đường nội bộ.
- Kiểm hố lắng, ao chứa nước thải: hạ mực nước để còn chỗ chứa nước mưa, tránh tràn ra ngoài.
- Gia cố bờ ao, bờ mương những đoạn yếu, nhất là đoạn giáp đất hàng xóm hoặc mương chung.
- Kê cao hoặc dời khỏi chỗ trũng những thứ sợ ướt: bao phân, thức ăn chăn nuôi, máy móc, tủ điện.
- Chuẩn bị máy bơm nước, nhiên liệu cho máy, ống dẫn để bơm nước ra khỏi khu chuồng nếu cần.
Phần thiết kế hệ thống thoát nước lâu dài của trại thuộc thiết kế mặt bằng. Ở đây là việc bảo trì để hệ thống đã có làm việc được khi cần. Một vòng kiểm tra ngay sau trận mưa lớn đầu tiên của mùa cũng rất có ích: nhìn nước thực sự chảy đi đâu, đọng ở đâu, rồi sửa trước khi bão tới.
Nông sản ngoài đồng: thu sớm, che chắn hay chấp nhận rủi ro
Khi có tin bão, chủ trại thường phải quyết định nhanh với phần nông sản còn ngoài đồng. Lúa đã chín tới, bắp đã già, trái cây gần chín có thể thu sớm để giữ phần lớn giá trị, dù phẩm chất kém hơn một chút. Rau màu ngắn ngày đang lớn thì khó thu kịp, thường chỉ có thể che chắn, cắm cọc giữ hoặc chấp nhận rủi ro.
Quyết định này dễ hơn nhiều nếu đã nghĩ trước. Từ đầu mùa, hãy xem lịch thu hoạch của trại có trùng tháng bão thường vào vùng mình không. Nhiều vùng ven biển miền Trung đã dời lịch gieo trồng để thu hoạch trước mùa bão chính, tránh cảnh cả vụ nằm ngoài đồng đúng lúc gió lớn. Lịch thời vụ cụ thể nên hỏi khuyến nông địa phương, vì mỗi vùng mỗi khác.
Phần đã thu về phải có chỗ cất khô, cao, kín mái. Một kho đầy lúa mới gặt bị dột mái giữa cơn bão là thiệt hại kép. Vì vậy việc sửa mái kho đứng trước việc thu sớm trong danh sách chuẩn bị. Ví dụ giả định: một trại có hai ha lúa sắp chín và một kho mái tôn cũ. Nếu chỉ còn ba ngày trước bão, chủ trại nên dành nửa ngày đầu thay những tấm tôn hỏng và chèn bao cát mép mái, rồi mới huy động người gặt, thay vì gặt xong mới phát hiện kho dột.
Dự trữ cho vài ngày bị cô lập
Sau bão, đường vào trại có thể bị cây đổ, sạt, ngập; điện có thể mất nhiều ngày. Trại cần tự lo được trong khoảng thời gian đó:
- Thức ăn chăn nuôi đủ cho đàn trong vài ngày, cất ở kho cao ráo, kín nước.
- Nước uống cho vật nuôi và người: bồn đầy, can dự trữ, phòng khi bơm không chạy vì mất điện.
- Máy phát điện đã chạy thử có tải, nhiên liệu đủ dùng, đặt ở chỗ cao, thoáng, không trong nhà kín.
- Đèn pin, đèn sạc, pin dự phòng, sạc điện thoại dự phòng.
- Thuốc thú y cơ bản theo hướng dẫn của cán bộ thú y, vật tư sát trùng.
- Lương thực, nước uống, thuốc men cho người trông trại.
- Cưa xích hoặc cưa tay, dao, dây thừng để dọn cây đổ chắn đường.
- Danh sách số liên lạc: chính quyền xã, điện lực, thú y, hàng xóm, chủ trại.
Với trại chăn nuôi gia cầm, heo trong chuồng kín, mất điện là rủi ro lớn nhất vì quạt và hệ thống làm mát ngừng. Máy phát dự phòng ở các trại này không phải tiện ích mà là điều kiện để đàn sống qua bão.
Đồ dự trữ nên được gom vào một chỗ cố định, biết rõ ai giữ chìa khoá, và kiểm lại mỗi năm trước mùa. Nhiên liệu để lâu có thể hỏng, pin tự xả, thuốc hết hạn. Một buổi kiểm kê đầu mùa giúp bạn không phát hiện ra những điều đó đúng vào đêm mất điện.
An toàn của người là trên hết
Không ở lại chuồng, kho, lán tạm khi gió bão đã mạnh. Không leo lên mái để chằng chống khi gió đã nổi. Người trông trại cần có một chỗ trú chắc chắn, không phải lán mái lá. Nếu trại nằm trong vùng chính quyền yêu cầu sơ tán, phải đi theo hướng dẫn, vật nuôi và tài sản là thứ yếu.
Luật Phòng, chống thiên tai năm 2013, đã được sửa đổi bổ sung, quy định trách nhiệm của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong việc chủ động phòng tránh, chấp hành lệnh sơ tán và tham gia ứng phó. Chủ trại có trách nhiệm với an toàn của người làm thuê trong trại, nên phải dặn rõ: khi nào ngừng việc, trú ở đâu, liên lạc với ai.
Sau bão, nguy hiểm vẫn còn: dây điện đứt rơi xuống vũng nước, cây đổ dở chưa gãy hẳn, mái tôn treo lơ lửng, tường đất ngấm nước có thể sập. Đi kiểm trại theo nhóm ít nhất hai người, không chạm vào dây điện, báo điện lực khi thấy dây đứt. Chỉ đóng điện lại khi đã kiểm tra khu vực khô ráo, an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu chuẩn bị trại cho mùa bão từ khi nào?
Nên bắt đầu từ hai tới ba tháng trước mùa bão thường vào vùng của bạn, để sửa mái, tỉa cây, nạo vét mương khi thợ và vật tư còn sẵn. Khi đã có tin bão chỉ nên còn những việc như chằng mái, chèn bao cát và cất đồ rời.
Chuồng kín có nên đóng kín hoàn toàn khi bão không?
Đóng chặt phía đón gió để gió không lùa vào nhấc mái, nhưng phải có phương án thông gió cho vật nuôi, nhất là khi mất điện làm quạt ngừng. Máy phát dự phòng và việc mở hé những ô phía khuất gió là cách nhiều trại đang làm.
Có nên tự tỉa cây gần đường dây điện trước mùa bão không?
Không nên tự làm với cây sát đường dây của điện lực vì rất nguy hiểm. Hãy báo điện lực địa phương để họ xử lý. Với cây trong trại không liên quan tới dây điện, bạn tỉa từ trước mùa bão, không tỉa khi gió đã mạnh.
Máy phát điện dự phòng cho trại cần lưu ý gì?
Chạy thử có tải trước mùa bão, dự trữ đủ nhiên liệu, đặt máy ở chỗ cao, thoáng, không đặt trong nhà kín vì khí thải nguy hiểm. Đấu nối máy phát vào hệ thống điện của trại phải có thiết bị chuyển nguồn đúng kỹ thuật, do thợ điện làm.
Nhà màng nên làm gì khi có bão mạnh?
Tuỳ loại nhà màng, nhiều nơi chọn cuộn hoặc rạch màng ở một số vị trí để gió đi qua, chấp nhận mất màng để giữ khung. Hãy hỏi đơn vị lắp đặt phương án cho nhà màng của bạn từ trước mùa bão, không đợi tới khi gió đã mạnh.
Sau bão nên kiểm tra gì đầu tiên ở trại?
Kiểm an toàn trước: dây điện đứt, mái treo lơ lửng, cây đổ dở, tường ngấm nước. Sau đó mới kiểm đàn vật nuôi, nguồn nước, thức ăn và thoát nước. Đi theo nhóm, không chạm vào dây điện, chỉ đóng điện lại khi chắc chắn an toàn.