Phòng đuối nước trong trang trại dựa trên bốn lớp: rào chắn và cổng có chốt quanh ao, bể, giếng; dụng cụ cứu hộ đặt sẵn và lối thoát lên bờ; quy tắc làm việc cho người lớn gần mặt nước; và giám sát trẻ em liên tục. Thiếu một lớp, các lớp còn lại phải gánh hết. Ao trữ, bể nước, hố đào và giếng bỏ hoang trong trại nguy hiểm hơn mặt nước tự nhiên vì thường sâu đột ngột, mái trơn và ít người qua lại.
Người lập trại thường dồn sức vào việc có đủ nước mà quên rằng mỗi khối nước trữ thêm cũng là một chỗ có thể xảy ra tai nạn. Đuối nước ở trẻ nhỏ thường diễn ra rất nhanh và im lặng, không có tiếng kêu cứu như nhiều người tưởng. Bài này đi qua từng lớp an toàn, áp dụng cho trại nhỏ do gia đình tự vận hành.
Vì sao ao trong trại nguy hiểm hơn người ta nghĩ
Ao trữ nước được đào để chứa nhiều nhất, nên thường sâu ngay từ mép. Mái ao đất ướt rất trơn; mái ao lót bạt còn trơn hơn, người đã trượt xuống gần như không tự bám lên được. Nước ao trữ thường đục, nhìn không thấy đáy, không biết chỗ nào nông chỗ nào sâu. Ao ở xa khu nhà, ít người qua lại, nên khi có người rơi xuống thì không ai thấy.
Ngoài ao, trại còn nhiều chỗ nước khác: bể chứa có miệng hở, thùng phuy đầy nước mưa, hố ga, hố đào chưa lấp đọng nước mưa, giếng đào cũ, mũi khoan bỏ không trám. Với trẻ nhỏ, một thùng nước vài chục phân cũng đủ nguy hiểm, vì trẻ chúi đầu xuống thì không tự nhấc lên được.
Mùa mưa làm mọi thứ xấu đi: ao đầy hơn, bờ yếu hơn, cỏ mọc che mép nước, đường quanh ao lầy lội. Vì vậy đánh giá an toàn nên làm hai lần một năm, trước mùa mưa và trước mùa khô, đi một vòng trại và ghi lại mọi chỗ có nước đọng sâu.
Rào, cổng và nắp: lớp chắn đầu tiên
Rào chắn không thay được giám sát, nhưng nó mua cho người lớn những giây phút quý giá khi lơ là. Những điểm cần có:
- Rào kín quanh ao ở gần khu nhà, khu sân chơi, đường đi chính. Rào đủ cao và không có thanh ngang để trẻ leo như bậc thang.
- Cổng tự đóng, chốt đặt cao ngoài tầm tay trẻ, mở vào phía ngoài ao.
- Ao xa khu nhà: ít nhất rào phía có lối đi, và có cổng ở chỗ người làm ra vào.
- Bể chứa có nắp chắc, khoá được, nắp chịu được sức nặng một người đứng lên.
- Thùng phuy, lu chứa nước có nắp hoặc úp ngược khi không dùng.
- Giếng đào cũ, mũi khoan hỏng được trám lấp đúng kỹ thuật, không chỉ đậy tấm ván.
- Hố đào, hố ga được rào tạm và đậy kín cuối mỗi ngày làm việc.
Rào và nắp cần được kiểm tra định kỳ: một tấm ván mục, một chốt cổng gãy, một nắp bể bị xê dịch là đủ làm mất tác dụng của cả hệ thống.
Dụng cụ cứu hộ và lối thoát lên bờ
Phao và sào đặt cố định. Mỗi ao lớn nên có ít nhất một phao tròn có dây và một cây sào dài treo ở chỗ dễ thấy, dễ lấy, gần lối ra vào ao. Người cứu từ trên bờ an toàn hơn nhiều so với nhảy xuống.
Lối thoát trên mái ao. Với ao lót bạt hoặc mái trơn, cần có bậc, thang hoặc dây, lưới bám cố định ở vài vị trí để người rơi xuống tự leo lên được.
Bờ ao có chỗ đứng chắc. Chỗ đặt bơm, chỗ lấy nước nên có bệ hoặc cầu nhỏ có tay vịn, để người làm không phải đứng sát mép đất trơn.
Dụng cụ phải còn dùng được. Phao bạc màu dưới nắng, dây mục, sào gãy là dụng cụ chỉ để cho có. Kiểm tra và thay mới định kỳ, không mượn sào cứu hộ đi làm việc khác.
Mọi người lớn trong trại biết chỗ để. Người làm mới, người làm thời vụ phải được chỉ chỗ đặt phao, sào ngay ngày đầu.
Đèn cho những chỗ phải ra ban đêm. Nếu người trông trại phải ra ao kiểm tra bơm hay mực nước vào buổi tối, lối đi tới chỗ đặt bơm cần có đèn chiếu sáng cố định, không trông vào đèn pin cầm tay. Bước hụt trong bóng tối trên bờ ao trơn là tình huống rất dễ xảy ra, nhất là vào những đêm mưa khi người làm vội ra tắt bơm hay mở cửa tràn.
Quy tắc cho người lớn làm việc gần ao
Phần lớn tai nạn của người lớn quanh ao trại xảy ra khi làm một mình: kéo ống bơm, vớt rác ở cửa tràn, sửa phao hút, kiểm tra mực nước lúc chập tối. Quy tắc đơn giản nhất là không làm việc sát mép nước một mình, nhất là vào mùa mưa, ban đêm hay khi đã uống rượu. Nếu bắt buộc phải làm, báo cho người khác biết mình đang ở đâu và bao lâu sẽ quay lại.
Điện là rủi ro thứ hai. Máy bơm điện đặt cạnh ao, dây điện chạy qua chỗ ẩm ướt, ổ cắm tạm treo trên cọc gần mặt nước là những thứ hay gặp ở trại nhỏ. Cần có thiết bị chống dòng rò cho mạch điện cấp bơm, dây dẫn đi trên cao hoặc trong ống bảo vệ, tủ điện có mái che, và không bao giờ chạm vào bơm, dây khi tay ướt hoặc đang đứng dưới nước. Lắp đặt điện cho khu bơm nên do thợ điện có chuyên môn làm.
Cuối cùng, người làm cần biết bơi không phải là tấm khiên. Nước ao lạnh, mái trơn, quần áo lao động nặng nước, ủng đầy nước làm người biết bơi cũng có thể đuối sức nhanh.
Trẻ em sống trong trại và khách đến thăm
Nhiều gia đình lập trại và sống ngay tại trại với con nhỏ. Với trẻ dưới sáu tuổi, nguyên tắc là trẻ ở gần mặt nước thì phải có người lớn trong tầm với, không phải trong tầm nhìn. Việc nhà, việc trại, điện thoại là những thứ làm người lớn rời mắt trong vài phút, và vài phút là đủ.
Trẻ lớn hơn cần được dạy rõ ràng: ao, bể, giếng là chỗ không đến một mình; thấy bạn rơi xuống nước thì gọi người lớn và ném phao, không nhảy xuống cứu. Cho trẻ học bơi ở nơi có huấn luyện viên là việc tốt, nhưng không thay được rào chắn và giám sát.
Khách đến trại, nhất là gia đình có trẻ nhỏ đến thăm hay đến mua hàng, thường không biết chỗ nào nguy hiểm. Hãy hướng khách đi theo lối đã có rào, nhắc phụ huynh về ao ngay khi đến, và không để trẻ khách chạy tự do quanh trại. Nếu trại có ý định đón khách tham quan thường xuyên, các yêu cầu về an toàn và tổ chức đón khách là một chủ đề riêng cần chuẩn bị kỹ hơn.
Khi có người rơi xuống nước
Mọi người lớn trong trại nên thuộc trình tự này và nên đi học một lớp sơ cứu có thực hành để biết làm đúng.
- Hô to gọi người hỗ trợ, đồng thời có người gọi cấp cứu 115.
- Cứu từ trên bờ trước: ném phao có dây, chìa sào, dây, cành cây cho nạn nhân nắm. Nằm sấp trên bờ để không bị kéo xuống.
- Chỉ xuống nước nếu đã được huấn luyện cứu đuối và có phương tiện nổi đi kèm; không nhảy xuống ao sâu nước đục khi không biết cách.
- Đưa nạn nhân lên bờ, đặt nằm trên mặt phẳng, kiểm tra phản ứng và hơi thở.
- Nếu nạn nhân không thở hoặc thở bất thường, tiến hành hồi sức tim phổi theo đúng cách đã được học, liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến hoặc nạn nhân thở lại.
- Kể cả khi nạn nhân đã tỉnh, vẫn đưa đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Sau mỗi sự cố hay suýt xảy ra sự cố, cả trại nên ngồi lại xem: chuyện gì đã xảy ra, lớp an toàn nào đã hỏng, cần sửa gì. Một lần "suýt nữa" là lời cảnh báo miễn phí, đừng bỏ qua. Ghi lại sự việc vào sổ của trại để người đến sau cũng biết.
Tính an toàn ngay từ khi vẽ mặt bằng trại
Cách rẻ nhất để giảm rủi ro là đặt mặt nước đúng chỗ ngay từ bản vẽ. Ao trữ nên nằm cách xa nhà ở, sân phơi, khu trẻ em hay chơi, và không nằm ngay cạnh lối đi chính mà mọi người qua lại mỗi ngày. Nếu buộc phải đặt ao gần nhà vì địa hình, hãy dành sẵn ngân sách cho rào kín và cổng tốt trong cùng đợt đào ao, không để "làm sau".
Đường đi trong trại nên tránh chạy sát mép ao. Đường nội bộ cho xe chở hàng, xe máy đi qua sát bờ ao vừa làm sạt bờ, vừa có nguy cơ xe trượt xuống ao vào ngày mưa. Chỗ đặt bơm và lấy nước nên gom về một vị trí có bệ, có rào, để người làm không phải đi vòng quanh mép ao.
Bể chứa nước nên có miệng nhỏ vừa đủ cho việc vệ sinh, nắp chắc và đặt ở chỗ trẻ khó trèo lên. Hố ga, hố lắng nước thải cần có nắp chịu lực. Mỗi thay đổi nhỏ trên bản vẽ mặt bằng như thế tốn rất ít, nhưng sửa lại khi công trình đã xong thì tốn hơn nhiều, và có khi chỉ được sửa sau một tai nạn.
Bảng kiểm an toàn mặt nước trước mỗi mùa mưa
In bảng kiểm này ra giấy, đi một vòng trại và đánh dấu từng mục. Mục nào chưa đạt thì ghi người chịu trách nhiệm và hạn sửa.
- Mọi ao, bể, giếng, hố trong trại đã được liệt kê và đánh dấu trên mặt bằng trại.
- Rào quanh ao gần nhà còn nguyên, cổng tự đóng và chốt hoạt động.
- Nắp bể chắc, khoá được, không bị nứt.
- Phao, dây, sào ở đúng chỗ, còn tốt.
- Lối thoát trên mái ao còn chắc chắn.
- Thiết bị chống dòng rò của mạch bơm đã được thử, dây điện không chạm nước.
- Cửa tràn ao thông, bờ ao không có vết nứt, vết sụt.
- Giếng hỏng, mũi khoan bỏ đã được trám lấp; hố đào cũ đã lấp.
- Người làm mới đã được hướng dẫn các quy tắc an toàn quanh ao.
Làm lại một lần nữa trước mùa khô, khi ao cạn dần lộ ra mái dốc trơn và bùn sâu ở đáy, cũng là lúc trẻ em và vật nuôi dễ xuống gần mép nước hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ao ở xa khu nhà, ít người qua lại thì có cần rào không?
Vẫn nên rào ít nhất phía có lối đi và gần chỗ người làm thường qua. Ao xa chính là nơi khi có người rơi xuống thì không ai thấy. Nếu chưa rào kín được, hãy đặt phao, sào và quy định rõ không ai ra ao một mình.
Ao lót bạt có nguy hiểm hơn ao đất không?
Thường là có, vì mái bạt rất trơn, người rơi xuống khó tự bám lên. Ao lót bạt cần có lối thoát cố định như thang, dây hay lưới bám ở vài vị trí quanh ao, cộng với rào chắn và phao cứu hộ.
Có nên dạy trẻ bơi ở ao của trại không?
Không nên. Ao trại thường sâu đột ngột, nước đục, mái trơn, không có người cứu hộ. Trẻ nên học bơi ở hồ bơi hoặc nơi có huấn luyện viên. Kể cả khi trẻ đã biết bơi, quy tắc không ra ao một mình vẫn giữ nguyên.
Máy bơm đặt cạnh ao cần lưu ý gì về điện?
Mạch điện cấp cho bơm cần có thiết bị chống dòng rò, dây dẫn đi trên cao hoặc trong ống bảo vệ, tủ điện che mưa, và nên do thợ điện có chuyên môn lắp. Không chạm vào bơm hay dây khi tay ướt hoặc đang đứng trong nước.
Giếng đào cũ không dùng nữa có thể chỉ đậy nắp không?
Nắp có thể bị mục, bị xê dịch theo thời gian. Giếng không dùng nữa nên được trám lấp đúng kỹ thuật, vừa để tránh tai nạn, vừa để không thành đường cho nước bẩn đi xuống tầng nước ngầm. Nếu tạm thời chưa lấp được, dùng nắp bê tông chắc và rào quanh.